Гісторыі на Раство : зборнік апавяданняў / укладанне Наталля Шэіна. – Мінск : Р. М. Цымбераў, 2026. — 295 с. Цвёрдая вокладка.
ISBN 978-985-7334-83-4
Гэтую калядную анталогію склалі апавяданні Марыі Багдановіч, маці Максіма Багдановіча, замежных класікаў – Мікалая Ляскова, О. Генры, Джэрома К. Джэрома, нобелеўскай лаўрэаткі Пэрл С. Бак, а таксама сучасных беларускіх аўтараў.
Дарослыя і дзеці знойдуць у зборніку тое, што будзе цікава менавіта ім: ад чароўных казак да глыбокіх гісторыяў пра ахвярнасць, прабачэнне і другі шанец.
Раство — цудоўнае свята, і мы зычым вам сустрэць у гэты час той самы цуд, якога чакае вашае сэрца.
ЗМЕСТ Разгарнуць
Кароткая прадмова
О. Генры. Дары мудрацоў (пераклад з ангельскай Франца Корзуна)
Таццяна Немчанінава. Другое Раство
Ніна Літвінка. Сапраўднае сяброўства
Марыя Багдановіч. Напярэдадні Раства (пераклад з рускай Франца Корзуна)
Павел Сітнік. Асляня Зорачка і сапраўдны цуд
Дар'я Зубовіч. Другі шанец
Дыяна Козел. Сем цудаў для Лукі
Макс Ганн. Кляўза нумар 73-12
Ганна Серада. Сукенка для анёла
Яўген Зубовіч. Галоўны падарунак
Мікалай Ляскоў. Пад Раство пакрыўдзілі (пераклад з рускай Паўла Сітніка)
Джэром К. Джэром. Сумная гісторыя (пераклад з ангельскай Надзеі Кім)
Людміла Тарасюк. Збой у сістэме
Алесь Спіцын. Думкі думера і калядны снег
Аляксей Шэін. Таямніца сняжынак
Пэрл С. Бак. Раніца ў дзень Раства (пераклад з ангельскай Ганны Башуры)
АПАВЯДАННЕ З КНІГІ Разгарнуць
О. Генры. Дары мудрацоў
Адзін даляр восемдзесят сем цэнтаў. Гэта было ўсё. І з іх шэсцьдзесят цэнтаў аднацэнтавымі манеткамі. Тыя манеткі яна адваёўвала па адной-дзве, таргуючыся з бакалейнікам, зяленіўшчыкам і мясніком, аж пакуль не чырванелі шчокі ад нявыказанага адчування сораму за гэтае дробязніцтва, якое выдавала яе бядотнае становішча. Дэла тры разы
пералічыла грошы. Адзін даляр восемдзесят сем цэнтаў. А заўтра ж Раство.
Адзінае, што заставалася, — плюхнуцца на пашарпаную канапу і завыць. Так Дэла і зрабіла. Што наводзіць на маральную выснову пра тое, што жыццё складаецца з рыданняў, уздыхаў і ўсмешак, прычым уздыхаў больш за ўсё.
Пакуль гаспадыня дома праходзіць па чарзе ўсе гэтыя стадыі, агледзім сам дом. Мэбляваная кватэрка за восем даляраў на тыдзень. Нельга сказаць, што яна была зусім жабрацкай, але нешта агульнае з гэтым словам абстаноўка ў кватэры мела.
Унізе, у вестыбюлі знаходзіліся паштовая скрыня, у шчыліну якой не пралез бы ніводзін ліст, і кнопка электрычнага званка, з якой ніводнаму смяротнаму не ўдалося б выціснуць ні гуку. Побач была прымацаваная картка з імем «Містар Джэймс Дылінгем Янг». Імя «Дылінгем» выглядала ярка і выразна ў былы перыяд росквіту, калі яго ўладальнік атрымліваў трыццаць даляраў на тыдзень. Цяпер, калі даход скараціўся да дваццаці даляраў, літары імя «Дылінгем» пацьмянелі, быццам сур’ёзна задумалі скараціцца да сціплай і непатрабавальнай літары «Д». Але кожны раз, калі містар Джэймс Дылінгем
Янг вяртаўся дадому і падымаўся ў сваю кватэру, місіс Джэймс Дылінгем Янг, ужо прадстаўленая вам як Дэла, называла яго Джымам і моцна абдымала. І гэта было вельмі прыемна.
Дэла скончыла плакаць і прайшлася пухоўкай па шчоках. Яна стаяла каля акна, сумна пазіраючы на шэрага ката, які гуляў па шэрым двары ўздоўж шэрага плота. Заўтра Раство, а ў яе толькі адзін даляр восемдзесят сем цэнтаў на падарунак Джыму. Доўгія месяцы яна адкладала кожную манетку, якую мела магчымасць адкласці, і вось вынік. За дваццаць даляраў на тыдзень не разгонішся. Выдаткі аказаліся большымі, чым яна разлічвала. З выдаткамі так заўсёды і бывае. Толькі адзін даляр восемдзесят сем цэнтаў на падарунак Джыму. Яе Джыму. Шмат радасных гадзін яна правяла, раздумваючы, што б такое прыемнае яму падараваць. Што-небудзь вытанчанае, рэдкае і каштоўнае, што-небудзь хоць трошачку годнае гонару належаць Джыму.
У прасценку паміж вокнамі стаяла трумо. Цікава, ці даводзілася вам глядзецца ў трумо ў пакоі за восем даляраў? Вельмі худы і вельмі рухавы чалавек можа, назіраючы за хуткай і паслядоўнай зменай адлюстраванняў у вузкіх створках, скласці даволі дакладнае ўяўленне пра сваю знешнасць. Стройнай худзенькай Дэле ўдалося авалодаць гэтым майстэрствам.
Раптам яна адскочыла ад акна і стала перад люстрам. Вочы яе ззялі, як дыяменты, але з твару колеры спалі секунд за дваццаць. Жвавымі рухамі яна павымала шпількі і распусціла валасы на ўсю даўжыню.
У Джэймса Дылінгема Янга і яго жонкі былі дзве каштоўнасці, якімі яны вельмі ганарыліся. Адна — залаты гадзіннік Джыма, які дастаўся яму ад бацькі, а бацьку — ад дзеда. Другая — валасы Дэлы. Калі б царыца Сабы жыла ў кватэры насупраць, Дэла аднойчы, памыўшы валасы, вывесіла б іх з акна сушыцца, каб змізарнелі усе каштоўнасці і аздобы Яе Вялікасці. Калі б цар Саламон быў швейцарам у іхным доме і ўсе свае скарбы захоўваў у сутарэнні, Джым, праходзячы міма, кожны раз даставаў бы з кішэні гадзіннік, каб паглядзець, як Саламон ірве на сабе бараду ад зайздрасці.
І вось цяпер прыўкрасныя валасы Дэлы мяккімі хвалямі спадалі ёй на плечы і спіну, пераліваючыся як струмені каштанавага вадаспаду. Яны спускаліся да самых каленяў, агортваючы яе, нібы вопратка.
Потым Дэла нервова і паспешліва сабрала валасы назад. Толькі адзін раз яна на хвіліну завагалася і застыла на месцы, пакуль дзве ці тры слязінкі не капнулі на пацёртую чырвоную дарожку.
Затым Дэла хуценька апранулася: на плечы — стары карычневы жакет, на галаву — стары карычневы капялюш. Узмахнуўшы спадніцамі, усё з тым жа дыяментавым бляскам у вачах яна выбегла за дзверы і, спусціўшыся па лесвіцы, апынулася на вуліцы.
Над дзвярыма, перад якімі яна спынілася, вісела шыльда: «Мадам Сафроні. Разнастайныя вырабы з валасоў». Цяжка дыхаючы, Дэла сабралася з сіламі і паднялася на другі паверх. Убачыўшы мажную беласкурую мадам з халоднымі вачыма, яна падумала, што імя на шыльдзе ёй не надта пасуе.
— Вы купіце мае валасы? — запыталася Дэла.
— Я купляю валасы, — адказала мадам. — Здыміце капялюш, каб я магла паглядзець на вас.
Зноў заструменіўся каштанавы вадаспад.
— Дваццаць даляраў, — сказала мадам, узважыўшы валасы спрактыкаванай рукой.
— Давайце хутчэй, — адказала Дэла.
Наступныя дзве гадзіны праляцелі на ружовых крыллях (прашу прабачэння за збітую метафару). Дэла бегала па крамах у пошуках падарунка для Джыма.
Нарэшце яна яго знайшла. Без сумневу, ён быў зроблены толькі для Джыма і ні для каго іншага. Нічога падобнага не было ні ў воднай іншай краме, а яна іх усе ледзьве не дагары нагамі перавярнула. Гэта быў плацінавы ланцужок для гадзінніка, просты і элегантны, каштоўнасць якога вымяралася яго сутнаснымі якасцямі, а не паказнымі ўпрыгожаннямі, як гэта і мусіць быць у кожнай добрай рэчы. Ён быў варты нават Джымава Гадзінніка. Толькі
ўбачыўшы яго, Дэла зразумела, што ён павінен належаць Джыму. У іх абодвух было нешта агульнае. Сціпласць і высакароднасць — гэтыя якасці былі ўласцівыя ім абодвум. Ёй давялося заплаціць за яго дваццаць адзін даляр, і яна паспяшалася дадому, маючы ў гаманцы восемдзесят сем цэнтаў. З такім ланцужком на гадзінніку Джыму ў любой свецкай
кампаніі будзе не сорамна пацікавіцца, колькі часу. Хоць сам гадзіннік выглядаў годна, Джым часам паглядаў на яго крадком, бо вісеў ён не на ланцужку, а на старэнькім скураным раменьчыку.
Калі Дэла вярнулася дадому, яе ўзрушанасць саступіла месца здароваму сэнсу і разважлівасці. Яна ўзяла плойку, запаліла газ і прыступіла да працы, каб выправіць спусташэнне, нанесенае шчодрасцю, спалучанай з каханнем. Гэта заўсёды вельмі цяжкая праца, сябры мае, проста тытанічная праца.
Хвілін праз сорак яе галава пакрылася дробнымі, шчыльна прылеглымі кудзеркамі, што рабілі яе вельмі падобнай да шкаляра, які збег з урокаў. Яна падышла да люстра і доўга, уважліва і патрабавальна разглядала сваё адлюстраванне.
— Калі Джым не заб’е мяне з першага позірку, — сказала яна сабе, — то з другога ён скажа, што я выглядаю як харыстка з Коні-Айлэнда. Але што мне было рабіць? О, што мне было рабіць, калі ў мяне быў толькі адзін даляр і восемдзесят сем цэнтаў?
А сёмай гадзіне кава была звараная, а на пліце стаяла гарачая патэльня, гатовая для смажання катлет.
Джым ніколі не спазняўся. Дэла заціснула ланцужок у руцэ і села на край стала ля ўваходных дзвярэй. Потым яна пачула яго крокі на лесвіцы і на імгненне збялела. Яна мела звычку прамаўляць караценькія малітвы нават пра самыя простыя будзённыя рэчы, і цяпер яна прашаптала:
— Божа, калі ласка, зрабі так, каб я яму падабалася па-ранейшаму.
Адчыніліся дзверы, увайшоў Джым і зачыніў іх.
Ён выглядаў пахудзелым і вельмі заклапочаным. Небарака, яму толькі дваццаць два — і ўжо абцяжараны сям’ёй! А яму патрэбна было новае паліто, і пальчатак у яго не было зусім.
Джым спыніўся каля дзвярэй і замёр, як сэтар, які знюхаў перапёлку. Яго позірк спыніўся на Дэле, і ў гэтым позірку выразілася нешта такое, чаго яна не магла зразумець, і таму спалохалася. Гэта быў не гнеў, не здзіўленне, не асуджэнне, не жах — ніводнае з тых пачуццяў, да якіх яна была гатовая.
Ён проста ўтаропіўся на яе, не адводзячы вачэй, а на яго твары застыў нейкі незразумелы ёй выраз.
Дэла саслізнула са стала і кінулася да яго.
— Джыме, каханы, — усклікнула яна. — не глядзі на мяне так. Я састрыгла валасы і прадала іх, бо не змагла б перажыць Раство, не зрабіўшы табе падарунак.
Яны зноў адрастуць. Ты ж не крыўдуеш на мяне, праўда? Я мусіла гэта зрабіць. Мае валасы растуць надзвычай хутка. Скажы: «Вясёлых Калядаў!», Джыме, і давай будзем радавацца. Ты не ўяўляеш, які прыгожы… які цудоўны, прыгожы падарунак я табе падрыхтавала.
— Ты састрыгла валасы? — выціснуў з сябе Джым з такой цяжкасцю, быццам нават пасля нялёгкай разумовай працы не здолеў усвядоміць гэты відавочны факт.
— Састрыгла і прадала, — адказала Дэла. — Але ж я падабаюся табе, як і раней, праўда? Я ж тая самая, толькі без доўгіх валасоў, ці не так?
Джым разгублена акінуў позіркам пакой.
— Дык ты кажаш, што тваіх валасоў няма? — запытаўся ён з нейкім дурнаватым выразам на твары.
— І не шукай іх, — сказала Дэла. — Я ж кажу — я іх прадала. Састрыгла і прадала. Сёння Святы Вечар, Джыме. Не сварыся на мяне, бо я зрабіла гэта дзеля цябе. Можа, колькасць валасоў на маёй галаве і можна змераць, — і тут у яе голасе раптам загучала глыбокая пяшчота, — але ніхто не можа змераць маё каханне да цябе. Дык што, смажыць катлеты, Джыме?
І тут Джым як быццам апрытомнеў. Ён абняў сваю Дэлу. Давайце на дзесяць секунд адвядзём вочы і паразглядаем які-небудзь выпадковы прадмет у іншым баку. Восем даляраў на тыдзень ці мільён на год — у чым розніца? Матэматык ці проста вучоны чалавек не дасць вам правільнага адказу. Мудрацы прынеслі каштоўныя дары, але аднаго сярод іх
не было. Якога — праясніцца пазней.
Джымі дастаў з кішэні паліто пакунак і кінуў на стол.
— Зразумей мяне правільна, Дэл, — сказаў ён. — Што б ты ні рабіла са сваімі валасамі — стрыгла ці завівала, — усё гэта не зробіць маю дзяўчынку менш прывабнай. Але разгарні гэты пакет, і ты зразумееш, чаму я спачатку разгубіўся.
Белыя спрытныя пальчыкі рванулі вяроўку і паперу. Прагучаў ускрык, поўны радасці і захаплення, які — на жаль! — амаль адразу, як бывае ў жанчын, перайшоў у няўцешныя слёзы і стогны, якія запатрабавалі неадкладнага выкарыстання ўсіх суцяшальных сродкаў, якімі валодаў гаспадар кватэры.
Бо на стале ляжалі грабяні для ўпрыгажэння валасоў па баках і ззаду, той самы набор грабянёў, якім Дэла так часта любавалася, стоячы ля адной з брадвейскіх вітрын. Гэта былі сапраўдныя чарапахавыя грабяні, цудоўныя, з каштоўнымі каменьчыкамі па краях, якраз таго колеру, які так пасаваў да яе прыгожых, але ўжо зніклых валасоў. Яна ведала, што грабяні каштавалі дорага, і яе сэрца прагнула мець іх і знемагала ад абсалютнай немагчымасці гэта ажыццявіць. Цяпер яна іх мела, але не было ўжо тых кудзераў, якія можна было б упрыгожыць.
І ўсё ж яна прыціснула грабяні да грудзей і, калі нарэшце здолела падняць затуманеныя слязьмі вочы, усміхнулася і сказала:
— Мае валасы так хутка растуць, Джыме!
Раптам Дэла падскочыла і ўсклікнула:
— Ой, пачакай!
Джым жа яшчэ не бачыў падрыхтаванага для яго падарунка. Яна з нецярплівасцю працягнула яму раскрытую далонь з ланцужком. Матавы каштоўны метал, здавалася, заззяў адлюстраваным святлом яе бурнай і шчырай радасці.
— Хіба гэта не цуд, Джыме? Я шукала яго па ўсім горадзе. Цяпер можаш хоць сто разоў на дзень глядзець, колькі часу. Дай мне свой гадзіннік. Хочацца пабачыць, як ён будзе выглядаць разам з ланцужком.
Але Джым, замест таго каб паслухацца, плюхнуўся на канапу, паклаў рукі пад галаву і ўсміхнуўся.
— Дэл, — сказаў ён, — давай пакуль схаваем нашы калядныя падарункі і трохі пачакаем. Яны занадта добрыя для таго, каб мы маглі зараз імі карыстацца. Я прадаў гадзіннік, каб займець грошы на твае грабяні. А цяпер самы час смажыць катлеты.
Вешчуны, якія прыносілі дары Немаўляці ў яслях, былі, безумоўна, мудрымі, вельмі мудрымі людзьмі. Ад іх паходзіць звычай дарыць калядныя падарункі. А паколькі яны былі мудрымі, то і дары іх таксама былі мудрымі; магчыма, іх можна было нават памяняць, калі сярод падарункаў трапляліся два аднолькавыя. А я тут расказаў вам, як умеў, немудрагелістую гісторыю пра дваіх неразумных дзяцей з невялічкай кватэркі, якія, не разважаючы ні пра якую мудрасць, ахвяравалі адно дзеля аднаго сваімі найдаражэйшымі скарбамі. Але на заканчэнне, звяртаючыся да мудрацоў нашых дзён, трэба сказаць,што з усіх, хто прыносіць дары, тыя двое былі наймудрэйшымі. І з усіх, хто прыносіць і прымае дары, наймудрэйшымі ёсць такія, як яны. І так заўжды і паўсюль. Яны і ёсць мудрацы.
