Сацыялінгвістычнае дасьледаваньне / Пераклад з польскай Алены Пятровіч. — Выданьне 2-е, папраўленае. — Смаленск: Інбелкульт, 2015. — 289 с.
ISBN 978-5-00076-020-8
Пераклад зроблены паводле выданьня:
Jankowiak, Mirosław. Gwary białoruskie na Łotwie w rejonie krasławskim. Studium socjolingwistycznie. Warszawa: Sławistyczny Ośrodek Wydawniczy, 2009. — 248 s.Кніга польскага мовазнаўцы доктара філялёгіі Міраслава Янковяка “Беларускія гаворкі ў Краслаўскім раёне Латвіі” пабачыла сьвет на польскай мове ў 2009 годзе ў выдавецтве Інстытуту славістыкі Польскай Акадэміі навук. Цяпер яе пераклад на беларускую мову даступны беларускаму чытачу.
Перад намі інтэрдысцыплінарнае дасьледаваньне, якое падае розныя мэтадалягічныя ракурсы на акрэсьленую вышэй праблематыку. Кніга адкрываецца мапамі, якія ілюструюць тэрыторыю расьсяленьня беларускай меншасьці ў Латвіі. Асобнай увагі заслугоўвае аналіз моўнага заканадаўства ў Латвіі — мадэлі, якая можа быць выкарыстаная ў будучай дэмакратычнай Беларусі. У кнізе прасочваецца беларуская прысутнасьць у Латвіі з часоў полацкіх калёніяў Герцыке і Кукейнас і да сёньняшнага дня. Ну, і самае галоўнае, у выданьні дэталёва і рознабакова дасьледуецца сёньняшняя беларуская мова Латгаліі, даюцца яе ўзоры, а таксама разглядаецца нацыянальная сьвядомасьць яе носьбітаў.
Артыкул пра аўтара ў ВікіпэдыіЗЬМЕСТ Паглядзець змест цалкам
МАПЫ
АД АЎТАРА
ПРАДМОВА ДА БЕЛАРУСКАГА ЧЫТАЧА
1. УВОДЗІНЫ
1.1. Мэта і мэтады дасьледаваньняў
1.1.1. Мэта дасьледаваньняў
1.1.2. Мэтады дасьледаваньняў
1.1.2.1. Мэтад збору матэрыялу
Выбар інфармантаў
Спосаб правядзеньня інтэрвію
1.1.2.2. Мэтад сацыялінгвістычнага апісаньня
1.1.2.3. Мэтад лінгвістычнага апісаньня
1.2. Матэрыял і крыніцы
1.3. Выкарыстаныя ў манаграфіі тэрміны
1.4. Стан дасьледаваньняў
1.4.1. Мовазнаўчыя працы
1.4.2. Гістарычныя і этналягічныя працы
2. ХАРАКТАРЫСТЫКА КРАСЛАЎСКАГА РАЁНУ
2.1. Накід гісторыі Краслаўскага раёну (нацыянальнасьці, моўныя кантакты)
2.1.1. Палітычная гісторыя
2.1.1.1. Старажытная гісторыя (да ХІІ стагодзьдзя)
2.1.1.2. Нямецкі пэрыяд (ХІІ—ХVІ стагодзьдзі)
2.1.1.3. Польскі пэрыяд (XVI—XVIII стагодзьдзі)
2.1.1.4. Царскі пэрыяд (з канца XVIII стагодзьдзя да першай усясьветнай вайны)
2.1.1.5. Міжваенны пэрыяд
2.1.1.6. Другая ўсясьветная вайна і пасьляваенны пэрыяд
2.1.2. Нацыянальнасьці і моўныя кантакты
2.1.2.1. Расейцы
2.1.2.2. Палякі
2.1.2.3. Немцы
2.1.2.4. Украінцы
2.1.2.5. Габрэі
2.1.2.6. Цыгане
2.2. Сучасная моўная сытуацыя ў Краслаўскім раёне
2.2.1. Ступень валоданьня дзяржаўнай мовай і іншымі мовамі
2.2.1.1. Латыская мова
2.2.1.2. Расейская мова
2.2.1.3. Беларуская мова
2.2.1.4. Польская мова
2.2.2. Закон аб грамадзянстве
2.2.3. Закон аб дзяржаўнай мове
2.2.4. Моўныя катэгорыі ў латвійскім заканадаўстве
2.3. Нацыянальны склад у Краслаўскім раёне
2.3.1. Беларуская меншасьць у Латвіі ў сьвятле статыстычных дадзеных
2.3.2. Дэмаграфічна-эканамічная характарыстыка Краслаўскага раёну (асноўныя дадзеныя)
2.3.2.1. Краслава
2.3.2.2. Воласьць Каплава
2.3.2.3. Воласьць Прыдруйск
2.3.2.4. Воласьць Індра
2.4. Нацыянальная ідэнтычнасьць і мова
2.4.1. Фактары нацыянальнай ідэнтычнасьці
2.4.2. Роля мовы ў фармаваньні нацыянальнай ідэнтычнасьці
2.5. Падсумаваньне
3. САЦЫЯЛІНГВІСТЫЧНЫЯ АСПЭКТЫ ФУНКЦЫЯНАВАНЬНЯ БЕЛАРУСКІХ ГАВОРАК
3.1. Носьбіты беларускай гаворкі
3.1.1. Групы, вылучаныя на падставе крытэру паходжаньня
3.1.1.1. Аўтахтоннае насельніцтва
3.1.1.2. Перасяленцы зь Беларусі
3.1.2. Групы паводле пакаленьняў
3.1.2.1. Найстарэйшае пакаленьне
3.1.2.2. Сярэдняе пакаленьне
3.1.2.3. Наймаладзейшае пакаленьне
3.2. Сфэры функцыянаваньня беларускай гаворкі ва ўмовах шматмоўя
3.2.1. Мова ў сямейна-суседзкай сфэры
3.2.1.1. Мова ў сямейных зносінах
Найстарэйшае пакаленьне інфармантаў
Сярэдняе пакаленьне інфармантаў
Наймаладзейшае пакаленьне інфармантаў
Мова ў стасунках дзядоў з бацькамі
Мова ў стасунках дзядоў з унукамі
Мова ў стасунках бацькоў зь дзецьмі
Мова ў нацыянальна зьмешаных шлюбах
3.2.1.2. Мова ў міжсуседзкіх зносінах
Мова аўтахтоннага і прыежджага насельніцтва
Мова перасяленцаў з Усходняй Беларусі
Кантакт з латыскай мовай
Кантакт з польскай мовай
Кантакт зь іншымі мовамі
3.2.2. Мова ў афіцыйнай сфэры
3.2.2.1. Мова ў школе
Найстарэйшае пакаленьне
Сярэдняе пакаленьне
Наймаладзейшае пакаленьне
3.2.2.2. Мова ў рэлігійнай сфэры
Мова ў малельным доме
Мова ў праваслаўнай царкве
Мова ў каталіцкім касьцёле
3.2.2.3. Мова ў адміністрацыйна-публічнай сфэры
Мова ў адміністрацыйна-публічнай сфэры раней
Мова ў адміністрацыйна-публічнай сфэры пасьля 1991 году
Газэты
Тэлебачаньне
Радыё
3.3. Моўная сьвядомасьць інфармантаў
3.3.1. Стаўленьне да беларускай мовы
3.3.2. Стаўленьне да расейскай мовы
3.3.3. Стаўленьне да польскай мовы
3.3.4. Стаўленьне да латыскай мовы
3.4. Падсумаваньне
4. БЕЛАРУСКІЯ ГАВОРКІ Ў КРАСЛАЎСКІМ РАЁНЕ: ВЫБРАНЫЯ РЫСЫ
4.1. Клясыфікацыя беларускіх гаворак у Краслаўскім раёне
4.2. Выбраныя рысы беларускіх гаворак у Краслаўскім раёне
4.2.1. Фанэтычныя рысы
4.2.1.1. Націск
4.2.1.2. Вакалізм
4.2.1.3. Кансанантызм
4.2.2. Граматычныя рысы
4.2.2.1. Канчаткі назоўнікаў
4.2.2.2. Канчаткі дзеясловаў
4.2.3. Сынтаксычныя канструкцыі
4.2.4. Элемэнты лексыкі
4.2.4.1. Адрозьненьні ў лексыцы насельніцтва, якое пераехала з Заходняй Беларусі, і аўтахтонных беларусаў
4.2.4.2. Беларуская лексыка
4.2.4.3. Расейская лексыка
4.2.4.4. Польская лексыка
4.2.4.5. Балцкая лексыка
4.2.4.6. Зьмешаны характар дыялектнай лексыкі ў Краслаўскім раёне
4.3. Падсумаваньне
5. ВЫСНОВЫ
6. ДАДАТАК
6.1. Выбраныя тэксты
6.1.1. Тэксты на беларускай гаворцы
6.1.1.1. Тэксты на гаворцы аўтахтонных беларусаў
Аб працы ў калгасе і аб уласнай зямлі
Пра грыбы і шаптух
Пра ваенныя часы, габрэйскія пагромы і партызанаў
Пра ўзнікненьне і функцыянаваньне калгасу “Савецкая Латвія” ў Прыдруйску
Пра пасадку бульбы і працу на зямлі
Пра прэзыдэнтаў Беларусі і Латвіі
Аб мянушках нацыянальнасьцяў
Пра ксяндза ў Прыдруйску
Аб перагонцы самагону
Верш пра сумную долю беларускіх сялянаў
6.1.1.2. Тэксты на гаворцы перасяленцаў з Заходняй Беларусі
Пра танцы ў вёсцы Вята і сьвяты
Пра вышываньне, ткацтва і выпяканьне хлеба
Беларуская народная песьня
Пра аддзелы СС
Пра танцы, абрады і вераваньні
Пра справу ў судзе
Пра тое, калі жылося найлепш
Пра мовы
Пра знахароў
Пра простую і беларускую мову
Пра выезд на заробкі ў Латвію ў 30-я гады
6.1.2. Іншыя тэксты
6.2. Літаратура
6.3. Сьпіс інфармантаў
Асобы з Заходняй Беларусі
Асобы з Усходняй Беларусі
Астатнія інтэрвію
6.4. Сьпіс мясцовасьцяў і геаграфічных назваў, згаданых у працы
6.5. Сьпіс дасьледаваных мясцовасьцяў і мясцовасьцяў, зь якіх пераехала немясцовае насельніцтва
Сьпіс дасьледаваных мясцовасьцяў
Сьпіс беларускіх мясцовасьцяў, зь якіх пераехалі рэспандэнты ў Латвію
6.6. Апытальнік, выкарыстаны ў дасьледаваньнях
7. SUMMARY
8. ФАТАЗДЫМКІ
ПАКАЗЬНІК ІМЁНАЎ
ПАКАЗЬНІК ГЕАГРАФІЧНЫХ І ГІСТАРЫЧНЫХ НАЗВАЎ
