Трое ў чоўне і пёс з імі / Джэром Клапка Джэром ; пераклад з англійскай мовы Паўла Касцюкевіча ; мастачка Кацярына Пікірэня. – Вільня, Logvino literatūros namai, 2019. – 312 с.
Джэром Клапка Джэром, аўтар падарожнай аповесці "Трое ў чоўне і пёс з імі", зусім не ўпэўнены, што ўсё будзе добра. Бо наўрад ці дзядзька Поджэр павесіць карціну роўна, Гарыс даспявае камічныя куплеты, а Джордж паспяхова зварыць ірландскае рагу. Гучыць цалкам неверагодна, што нехта своечасова выберацца з Гэмптан-Корцкага лабірынта, што карчмар разам з п’янстосамі-заўсёднікамі зловіць гіганцкую стронгу, а Манмарансі ўчэпіць тлустага ката за хвост.
ISBN 978-609-8213-71-3
© Джэром К. Джэром, 2019
© Павал Касцюкевіч, пераклад на беларускую мову, 2019
© Міх ал Анемпадыстаў, Андрэй Х адановіч, Ігар Бабкоў, вершы, 2019
© Валянцін Акудовіч, выраз "канцэптуальная памылка", 2019
© кацярына пікірэня, ілюстрацыі, 2019
© Logvino literatūros namai, 2019
ЗМЕСТ Паглядзець
МАНМАРАНСІ ДУМАЕ ПРА БЕЛАРУСЬ. Прадмова перакладчыка
ТРОЕ Ў ЧОЎНЕ І ПЁС З ІМІ. Падарожная аповесцьз нататкамі ды лінарытамі
РАЗДЗЕЛ I
РАЗДЗЕЛ II
РАЗДЗЕЛ III
РАЗДЗЕЛ IV
РАЗДЗЕЛ V
РАЗДЗЕЛ VI
РАЗДЗЕЛ VII
РАЗДЗЕЛ VIII
РАЗДЗЕЛ IX
РАЗДЗЕЛ X
РАЗДЗЕЛ XI
РАЗДЗЕЛ XII
РАЗДЗЕЛ XIII
РАЗДЗЕЛ XIV
РАЗДЗЕЛ XV
РАЗДЗЕЛ XVI
РАЗДЗЕЛ XVII
РАЗДЗЕЛ XVIII
РАЗДЗЕЛ XIX
ТАНДЭМ. Уцешны дадатак
Манмарансі думае пра Беларусь.
Прадмова перакладчыка Паглядзець
Тое мусіў быць бездакорны дзень. Прачнуўшыся ў канцы ХІХ стагоддзя на ўскрайку грандыёзнай імперыі, нашы джэнтльмены планава лі прабегчы вачыма свежую газету, струшчыць бекон з яечняй, выпаліць па цыгары і зашпурнуць транты ў кэб. Пасля на чыгуначным, выкшталтаваным у маўрытанскім стылі, вакзале заскочыць у экспрэс. Цягнік адымчыць сябрыну да ўтульнага чоўна на маляўнічай рацэ.
Усё загрузла на этапе газеты. Грандыёзна я імперыя выявілася ці то не такой прасунутай, ці то не такой дружалюбнай — аднак газеты на мове нашых джэнтльменаў не знайшлося. Пасланы ў найбліжэйшы кіёск boy вярнуўся з пустымі рукамі. У кіёск у прадаваліся ўсялякія “ведомости” з метраполіі, пракідваліся мясцовыя масава-палітычныя выданні. Але ж нашым джэнтльменам хацелася зірнуць на двор’е ды на апошнія рыбацкія байкі, узятыя жыўцом з тутэйшага грунту. І каб не надта напружваць глузды ў час адпачынку, хацелася прачытаць гэтыя звесткі на (пры)роднай мове. Па магчымасці — з рысункамі.
Факт адсутнасці газеты нашых джэнтльменаў несканчона засмуціў. Яны пастанавілі гэдакую прыкрасць як найхутчэй ліквідаваць. Адпрэчылі бекон, адставілі транты. І сталі пасылаць карэспандэнтаў у ваколіцы — занатаваць звесткі пра надвор’е і паклёўку, тым ж а часам як самі джэнтльмены ўзяліся аператыўна праходзіць рэгістрацыю новай газеты і вярстаць першыя нумары.
Справа зацягвала і зацягвалася. Аднак, стоячы за варштатам або перад імперскімі паліцыянтамі ў рэдакцыйным пакоі падчас ператрусу, нашы джэнтльмены песцілі надзею, што ў блізкім часе яны нарэшце разарвуць зачараванае кола і апынуцца ў запаветным чоўне ля зацішнай рэчкі. Тыдзень-два рэлаксацыі па-за гоманам і тлумам гэтага свету.
Дарэчы кажучы, шмат у чым дзякуючы газеце, якую заснавалі нашы джэнтльмены, яе артыкулам і рысункам, якія чытачы ўзялі на ўзбраенне і ва ўжытак, пачала канструявацца-спраўджвацца цэлая краіна.
Тым часам у грандыёзнай імперыі, што тады ўзнялася з калень, выявіліся гліняныя ногі. Пачаўся гэты прыкры ланцуг непаразуменняў, які прынята менаваць “ХХ стагоддзем”. У яго гармідары нашым джэнтльменам было досыць лёгка забыцца не толькі пра вандроўкі, але нават пра ранішні бекон з цыгарай.
Толькі праз стагоддзе, годзе так у 1993-м, удалося да канца прайсці ўсе этапы гэтага газета-бекона-цыгара-транта-вакзальна-рачнога плана. Праўда, на чаўнах супраць плыні хадзіць зрабілася нямодна, і нашы джэнтльмены арандавалі байдаркі для сплаву ўніз па рацэ.
Дык вось, спасярод паляны, на беразе ракі нашы джэнтльмены ўпершыню нацягваюць байдаркі і, паводле добрай завядзёнкі вольных людзей, палка спрачаюцца пра ўсё на свеце. Як вынік — расколваюцца на тры ваяўнічыя фракцыі.
У сваёй правіцы першая фракцыя трымае завадатара, па сумяшчальніцтве рэдактара той самай, ужо адноўленай, газеты Сяргея Дубаўца. Яму рачная вандроўка бачылася на манер Рэканкісты. Мроілася, як на байдарках, нібыта на ладдзях, выгнанцы і вяртанцы прычальваюць да берагоў сваёй старой-новай краіны. Пасля шматвекавой акупацыі і паняволення дакранаюцца да святых мясцін і пакланяюцца слядам велічнае мінуўшчыны. Трывала стоячы на зямлі, сябрына жыва ўяўляе на мясцовасці, як тут усё дзеялася раней. Вывучае стыхіі і сумовіцца з наваколлем без украпленняў каланіяльных словаў.
Другую фракцыю ўзначаліў паэт Ігар Бабкоў, прапаведнік царквы Сяброўскага Оверкіля. Ён вызнаваў, што самавіты джэнтльмен/лэдзі хоць раз у сваім жыцці мусіць зрабіць оверкіль, то-бок перакуліцца на байдарцы і заставацца ў гэтай пазіцыі як найдаўжэй. Запэўніваў, што, куляючыся, патрапляеш не ў мокрую ваду, а ў іншую яву. Не ідзеш на дно, а злятаеш у паралельнае вымярэнне. Прарочыў, маўляў, перакуленая байдарка ператвараецца ў цэпелін. Знізу (то-бок зверх у) бляклым ценем трымціць-хістаецца паняволены запаволены край. А тут, у тоўшчы вод, заложна праплываюць глыбокія сэнсы, вершаліны падводных дуброваў і тлустыя кавалкі фаўны. На глыбакаводных стаянках з падводных кацялкоў даносяцца галасы рыб, а на паверхні рачнога дна зазыўна бліскае перакуленае неба.
Трэцюю сілу, якая ні нашым ні вашым, ачоліў філосаф Валянцін Акудовіч. У рачных вандроўках горачна лабіраваў нікуды не плыць і ні да чаго не прыставаць. Гэтая прынцыпова я пазіцыя статычнага актывізму падмацоўвалася дзвюма разумовымі
высновамі, якія ўзрушылі глузд філосафа:
1. “Краіна была сканструяваная і спраўджаная дзеля таго, каб з радараў гэтай самай краіны ўмагчымілася знікнуць яе апалагетам і пачынальнікам (І, знікшы, тыя дэфілююць па водных шляхах краіны дагары нагамі)”.
Другую думку — а ёй мы заканцуем нашу прадмову, крыху расцягнутую, нібыта група вандроўных летуценнікаў, — філосаф знайшоў яшчэ больш вярэдлівай:
2. "Каб дасягнуць пункта "выйсці на ваду", нам спатрэбілася амаль сто гадоў, дык колькі ж, напрамілы Бог, давядзецца чакаць выканання пунктаў "прычаліць да берага" і "згатаваць гарбаты"?"
ФРАГМЕНТ З КНІГІ Паглядзець
Раздзел І
Тры трухлякі. — Пакуты Джорджа і Гарыса. — Ахвяра тысячы хвароб. — Эфектыўны метад. — Уся праўда пра дзіцячую немач. — Мы запрацаваліся, і нам трэба адпачынак. — Глыбокае пагружэнне на тыдзень. — Джордж прапануе рачную вандроўку. — Манмарансі запісваецца ў апазіцыю. — Адмарозкі зазналі паразу.
Нас было чацвёра: Джордж, Ўільям Сам’юэль Гарыс, ваш пакорлівы служка і Манмарансі. Мы сядзелі ў гасцёўні, палілі люлькі і наракалі на свой стан здароўя. Ці, дакладней, на свой стан нездароўя.
Пачуваліся мы развалінамі, і гэта нас моцна трывожыла. Гарыс паведаміў: часам на яго навальваецца гэткая млосць, што ён не чуе, дзе верх, а дзе ніз. Але Джордж запярэчыў, што сапраўдная млоснасць чапляецца да яго і што менавіта ён — а не нехта там яшчэ! — страціў кантроль над сітуацыяй.
Што да мяне, то ў мяне ўсё пагана з пячонкай. Адкуль мне стала вядома? Дык я ж прачытаў суправаджальны буклет да скрынкі з таблеткамі. У буклеце падрабязна пералічылі сімптомы хворай пячонкі. У сябе я знайшоў іх усе.
О як. Не магу прайсці паўз рэкламу якога-небудзь медыкамента і не зрабіць адназначнай высновы: “Я таксама на гэта хворы”. Да таго ж у найбольш небяспечнай, жахлівай форме. І кожны раз дыягназ стопрацэнтова адпавядае знойдзеным мною ў сабе сімптомам і адчуванням!
Памятаю, пайшоў я аднойчы ў бібліятэку Брытанскага музея, каб прачытаць пра лекаванне адной дробнай немачы, якую я хапянуў, мусіць, пра сянніцу. Узяўшы даведнік, агораў патрэбныя старонкі. І неяк неўпрыцям стаў гартаць старонкі даведніка далей, гэтак пакрысе ўцягваючыся ў вывучэнне іншых хвароб. Першым трапіў на вока нейкі смерцяносны біч-жываглот. Прагледзеўшы палову спіса папярэдніх сімптомаў, я раптам усвядоміў, што маю іх усе.
На імгненне я выпрастаўся, зледзянелы ад жуды. У роспачы я стаў гартаць даведнік далей. Натрапіў на артыкул “Брушны тыфус”. Прачытаўшы ўсе адзнакі, высветліў: і на гэтую пошасць я безумоўна таксама хворы. Хварэю, не ведаючы пра яе, ужо колькі месяцаў. Тады я паспрабаваў дазнацца, што там у мяне яшчэ. Разгарнуў даведнік на “скоках Святога Віта”. Як і чакалася, я пакутую на іх — ад макаўкі да пят...
(канец фрагмента)
